Lezen als daad van duurzaamheid

“Lees.” (اقْرَأْ)
Dat was het eerste woord van de openbaring.
Geen bevel om te aanbidden, te vasten of te offeren. Maar: lees!

In een tijd waarin we scrollen in plaats van studeren, klikken in plaats van reflecteren en chatten in plaats van overdenken, klinkt dat radicaler dan ooit. eerste goddelijke woord als een vergeten echo. Want als we eerlijk zijn: we zijn het lezen verleerd. Lezen – écht lezen – is traag, aandachtig, reflectief. En precies daarom is het een daad van duurzaamheid. Van ummah-opbouw.

Kennis is de eerste pijler van een duurzame gemeenschap

In de islamitische traditie is kennis (‘ilm) nooit vrijblijvend geweest. Het was geen luxe, maar een gemeenschappelijke plicht.
De Profeet ﷺ zei:

“Het zoeken naar kennis is verplicht voor elke moslim, man en vrouw.” (Ibn Majah)

Kennis was de basis van rechtvaardigheid, bestuur, ethiek, gezondheid, landbouw, zelfs stedenbouw. Wie boeken bestudeerde, droeg verantwoordelijkheid. Wie ze schreef, werd gezien als een weldoener voor de samenleving.

Een contrast met het nu waarin we leven tussen een generatie die schermt in plaats van leert, die swipet in plaats van reflecteert. De gemiddelde concentratieboog is korter dan een TikTok. Het boek is vervangen door de feed. En lezen? Dat lijkt vandaag bijna verdacht traag. Overbodig. Saai.

Dit terwijl lezen niet gewoon informatie opnemen is. Het is oefenen in samenhang, diepgang en empathie. Het is leren wachten. Leren denken in nuance. En dat maakt lezen in deze tijd een daad van duurzaamheid — moreel, intellectueel en spiritueel.

Lezen traint niet alleen het verstand, maar tempert het ego. Het maakt je nederiger, want elk goed boek toont je wat je nog niet weet. Het vertraagt je oordeel, omdat het je uitnodigt om verder te kijken dan de oppervlakte. En het vormt je moreel kompas, omdat het je laat zien hoe anderen denken, voelen, falen en herstellen. En je kunt pas goed handelen als je goed begrijpt. En je kunt pas rechtvaardig oordelen als je beschikt over diepere inzichten.

De bibliotheek als heilige plek

En het mooiste: de islamitische traditie staat vol met voorbeelden van denkers, geleerden en gewone mensen voor wie boeken geen hobby waren, maar gereedschap voor verandering. Voor wie kennis niet ging over winnen in debat, maar over beter worden als mens. Toen Bagdad zijn bloeiperiode kende, was de grootste trots van de stad niet het paleis van de kalief, maar de Bayt al-Hikma – het Huis der Wijsheid. Daar werden boeken vertaald, vergeleken, bediscussieerd. Er waren catalogi, leessystemen, vrouwelijke geleerden, openbare toegang.

Vandaag lijkt het boek gereduceerd tot decoratie. Maar in de islamitische geschiedenis was het boek een moreel wapen. Een instrument van rechtvaardigheid. Een poort naar verdieping, spirituele rijping en sociale emancipatie.

Kinderen lezen = investeren in de ummah van morgen

De Internationale Dag van het Kinderboek is meer dan een leuke gelegenheid voor voorleesuurtjes.
Het is een moment om onszelf af te vragen: Wat geven wij onze kinderen mee? Niet alleen materieel, maar intellectueel. Niet alleen voedsel en speelgoed, maar talen, verhalen, denkvermogen en vooral, een moreel kompas.

Een kind dat leest, leert zich inleven. Leren denken. Grenzen verleggen. En in een wereld die steeds vaker polariseert en simplificeert, zijn dat geen kleine gaven. Het zijn overlevingsinstrumenten voor een toekomst die rechtvaardiger moet zijn dan het heden.

Lezen is ook een daad tegen consumptiedruk. Tegen onmiddellijke bevrediging. Het leert je:

• Wachten.
• Diep graven.
• Vragen stellen in plaats van snel antwoorden slikken.
• Denken in context in plaats van in posts.

In die zin is lezen ook een vorm van slow resistance.
En ja, dat geldt ook voor islamitische kinderboeken, poëzie, geschiedenis, science fiction. Alles wat een kind leert om meer te zijn dan een consument.

Wat doen wij vandaag met dit erfgoed?

Wij zijn de erfgenamen van een beschaving die kennis tot plicht maakte.
Maar wat doen we ermee?

• Hoeveel boeken liggen ongelezen in onze huizen?
• Hoeveel kinderen in onze gemeenschap hebben nog nooit een boek cadeau gekregen?
• Hoeveel moskeeën hebben een bibliotheek? Hoeveel buurthuizen lezen voor?

Het is niet voldoende om te zeggen dat de islam kennis waardeert.
We moeten het ook praktisch maken. En dat begint vaak met iets kleins:
een boek in de handen van een kind.

En jij?

Wanneer gaf jij voor het laatst een boek cadeau aan een kind?
Wanneer sprak jij met een jongere over iets dat je las – en dat je wereld veranderde?

Want uiteindelijk bouwen we geen duurzame ummah met alleen zonnepanelen en recyclage.
We bouwen haar met woorden, waarden en wijsheid.